Koniczyna

Koniczyna łąkowa (łac. Trifolium pratense) zwana jest inaczej koniczyną  czerwoną, koniczem lub kądziołką.

Koniczyna łąkowa to roślina wieloletnia należąca do rodziny bobowatych. Osiąga wysokość 50 cm. Kwitnie od maja do września. Jej blado- lub ciemnoczerwone kwiaty zebrane są w główkowatych kwiatostanach o przyjemnym zapachu. Owocem jest strąk, w którym znajduje się od 1 do 3 nasion. Jest to roślina miododajna, pozyskiwana ze stanowisk naturalnych. Jest to też ceniona roślina pastewna.

Koniczyna występuje w Europie, Azji, Ameryce Północnej i północnej Afryce.    W Polsce porasta łąki, przydroża, pastwiska i pola.

W czasach średniowiecznych w Europie chrześcijanie dostrzegali w trójlistnej koniczynie symbol Trójcy Świętej. W XVIII w. roślinę zaczęto uprawiać  z przeznaczeniem na paszę dla zwierząt.

Surowcem zielarskim są: kwiat koniczyny (Flos Trifolii rubri) oraz ziele koniczyny (Herba Trifolii rubri).

Zarówno kwiat, jak i ziele koniczyny zawiera:

  1. Flawonoidy(pochodne kemferolu, izoramnetyny i kwercetyny).
  2. Około 30 izoflawonów, wśród których warto wymienić takie, jak: daidzyna, genistyna, daidzeina, glicyteina, genisteina, pratenseina, pseudobaptygenina, formononetyna, teksazyna, biochanina A.
  3. Kwasy organiczne (salicylowy, kumarowy).
  4. Barwniki antocyjanowe.
  5. Garbniki
  6. Biopierwiastki (m.in. kobalt, żelazo, krzem, cynk, siarkę, fosfor, wapń, potas, magnez), witaminy (C, E i karoten) oraz białka (pełen zestaw aminokwasów).

Koniczynę zbieramy od maja do września w momencie rozkwitu kwiatów, w suche słoneczne dni. Odcinamy same kwiatostany główkowe lub kwiatostany wraz z szypułką długości 7 cm i górnymi liśćmi. Suszymy w temperaturze do 50⁰C,   w ciemnym miejscu.

Działanie: moczopędne, wykrztuśne, przeciwzapalne, rozkurczowe, wzmacniające, odtruwające (oczyszcza krew), uspokajające i tonizujące, reguluje metabolizm. Zewnętrznie działa przeciwświądowo, przeciwbólowo  i przeciwzapalnie.

W medycynie ludowej ziele koniczyny stosowano jedynie jako środek hamujący nadmierne krwawienia miesiączkowe, uszczelniający i wzmacniający naczynia krwionośne, wykrztuśny, moczopędny, odtruwający, przeciwobrzękowy, mlekopędny oraz uspokajający. Doskonały na kaszel jest syrop z kwiatów koniczyny. Natomiast w XX wieku zwrócono uwagę również na izoflawony zawarte  w koniczynie oraz na ich właściwości estrogenne.

Koniczyna to typowe zioło dla kobiet, szczególnie w okresie menopauzy. Ponadto leczy trądzik androgenny u kobiet, znosi objawy napięcia przedmiesiączkowego, reguluje menstruacje.

Izoflawony koniczyny mają podobną strukturę do estrogenów, dzięki czemu mogą przyłączać się do receptorów estrogenowych ER. Właściwości estrogenne (estrogenopodobne) koniczyny są wykorzystywane w medycynie w przypadkach niedoboru estrogenów endogennych, w tym również w okresie przekwitania. Preparaty zawierające wyciąg z koniczyny zalecane są w okresie przekwitania, kiedy to spada produkcja estrogenów i występują przykre objawy z tym związane. Koniczyna może też zmniejszać łysienie związane z nadmiarem androgenów. Pomocne są wówczas preparaty doustne i wyciągi alkoholowe (na alkoholu 40-60%) wcierane we włosy po umyciu. Kuracja jest długotrwała, nawet 3-letnia.

Ekstrakt z koniczyny jest składnikiem zagranicznych preparatów prostych  i złożonych o charakterze estrogennym.

Dawkowanie wg. dr H. Różańskiego:

  1. Sproszkowane ziele wraz z kwiatami koniczyny – Pulvis Trifolii: 1-1,5 g   2-3 razy dziennie.
  2. Napar z ziela koniczyny – Infusum Trifolii: 1 łyżkę rozdrobnionego suchego ziela wraz z kwiatami zalać 1 szklanką wrzącej wody; odstawić na 30-40 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 1 szklance.
  3. Ekstrakt suchy – Extractum siccum Trifolii: 500 mg 2 razy dziennie.

Wodne wyciągi z koniczyny działają korzystnie na skórę. Podnoszą elastyczność i wilgotność skóry, pojędrniają skórę i rozjaśniają optycznie cerę. Hamują nadmierny łojotok, trądzik i nadmierne rogowacenie skóry. Zmniejszają wrażliwość skóry na androgeny u kobiet, przez co poprawiają jej stan, czyniąc ją delikatniejszą, cieńszą, gładszą i mniej zrogowaciałą.

Ponadto wyciągi wodne tej rośliny pobudzają czynność wątroby i pęcherzyka żółciowego, regulują czynności przewodu pokarmowego, ułatwiają wypróżnianie przy zaparciach i poprawiają apetyt, są pomocne w leczeniu zaburzeń przemiany materii i miażdżycy (obniżają zawartość złego cholesterolu LDL we krwi) oraz anemii. Mogą być również stosowane jako środek moczopędny przy skąpym wydalaniu moczu w przewlekłej lecz mało nasilonej niewydolności nerek, pomocniczo w kamicy moczowej (szczawianowej i fosforanowej) oraz w dolegliwościach gośćcowych i skazie moczanowej, a także  w niektórych objawach skórnych, spowodowanych nadmierną ilością substancji toksycznych i metabolitów we krwi (m.in. trądzik młodzieńczy), w egzemie i łuszczycy; w chrypkach i przewlekłych nieżytach górnych dróg oddechowych (zwłaszcza  u osób w podeszłym wieku) przebiegających z uporczywym, suchym kaszlem;  w bronchicie, kokluszu grypie i anginie.

Zewnętrznie stosujemy kwiat koniczyny do kąpieli wzmacniających  i odkażających w przypadku problemów skórnych (egzemy, wysypki alergiczne) lub do mycia głowy w łupieżu, łojotoku i nadmiernym wypadaniu włosów. Przygotowujemy wtedy napary z większej ilości surowca.

Napar z kwiatów koniczyny do kąpieli przygotowujemy zalewając garść kwiatu  2 litrami wrzącej wody. Pozostawiamy pod przykryciem na 30 minut  i przecedzamy. Otrzymany napar przelewamy do wanny z ciepłą wodą. Kąpiel powinna trwać 15 minut.

Inne zewnętrzne zastosowania koniczyny łąkowej:

– kompresy z naparu przy bólach artretycznych, dnie moczanowej, obrzękach limfatycznych, a także w zwichnięciach, stłuczeniach i złamaniach;

– napary przy świądzie pochwy, oparzeniach i ropniach;

– naparem można przemywać oczy w stanach zapalnych oraz przy zmęczeniu;

– roztarte i sparzone świeże kwiaty przykłada się na ukąszenia owadów  i oparzenia i ropnie;

– do płukania jamy ustnej i gardła w stanach zapalnych.

Koniczyna jest jednym z najbardziej bezpiecznych i skutecznych środków  leczących schorzenia skóry u dzieci np. wszelkiego rodzaju egzemy.

Holistyczne terapie zalecają koniczynę jako środek przestrajający do leczenia wielu chorób.

Sok z ziela i kwiatów w połączeniu z miodem działa wzmacniająco w stanach wyczerpania fizycznego i nerwowego.

Koniczyna czerwona może być także stosowana w kuchni.

Wysuszone i rozdrobnione kwiatostany używa się do zaprawiania zup, a świeże liście i łodygi służą do przyrządzania sałatek. Kwiatami koniczyny można też aromatyzować napoje i herbaty oraz sporządzać z nich syropy. Liście i pędy można też przyrządzać jak szpinak.

W ofercie rynkowej znajdziemy zarówno tabletki zawierające ekstrakt   z koniczyny, jak i różnego rodzaju herbaty z jej dodatkiem. Te pierwsze dostępne są pod różnymi nazwami handlowymi i mogą różnić się wskazaniami dotyczącymi stosowania. Wszelkie szczegóły znajdziesz na opakowaniu każdego z nich. Herbata z wyciągiem z koniczyny czerwonej jest zalecana do picia po uprzednim zaparzeniu.

Przeciwwskazania: Przeprowadzone badania naukowe nie wykazały żadnych poważnych działań niepożądanych u kobiet stosujących suplementy produkowane na bazie koniczyny czerwonej.

Nie są to produkty przeznaczone dla: kobiet w ciąży i karmiących piersią, dzieci do 12. roku życia oraz osób cierpiących na choroby hormonozależne.

Światowa Organizacja Zdrowia nie poleca również stosowania preparatów  z koniczyny czerwonej razem z tamoksyfenem i innymi lekami antyestrogenowymi.

Źródła:   Zioła i rośliny lecznicze – Praktyczny poradnik A-Z – E.Lamer –Zarawska wyd. Medialab, 2015

www.rozanski.li

Zioła z apteki natury – praca zbiorowa, wyd. Publicat SA

Zioła naszych kresów – T. Lewkowicz-Mosiej – Studio Astropsychologii wyd. III 2015 r.